Chính thức đưa vào vận hành mạng quan trắc cảnh báo sớm bức xạ và trao đổi dữ liệu khu vực ASEAN thành phần tại Việt Nam

 Sáng 19/5, Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Phái đoàn Liên minh châu Âu (EU) tại Việt Nam tổ chức lễ khánh thành và bàn giao kết quả Dự án "Thiết lập mạng quan trắc cảnh báo sớm bức xạ và kênh trao đổi dữ liệu khu vực ASEAN" (EU-ASEANTOM). Đặc biệt, sự kiện diễn ra đúng dịp Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam (VinAtom) kỷ niệm 50 năm thành lập (26/4/1976 – 26/4/2026), mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc.

Sự kiện đánh dấu lần đầu tiên Việt Nam chính thức đưa vào vận hành một mạng lưới quan trắc phóng xạ môi trường trực tuyến quy mô lớn, hiện đại và đồng bộ trên phạm vi toàn quốc, có khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu với hệ thống khu vực ASEAN và quốc tế. Đây không chỉ là bước tiến quan trọng trong bảo đảm an toàn bức xạ và hạt nhân quốc gia, mà còn thể hiện vị thế ngày càng chủ động của Việt Nam trong hợp tác khoa học – công nghệ và an ninh hạt nhân khu vực.

Đến dự buổi lễ khánh thành gồm có: ông Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN); ông Julien Guerrier, Đại sứ EU tại Việt Nam; ông Nguyễn Tuấn Khải, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam; ông Nguyễn Ngọc Huynh, Phó Cục trưởng Cục An toàn bức Bức xạ và hạt nhân, Ông Hoàng Đức Cường Phó Cục trưởng Cục Khí tượng; ông Nguyễn Hữu Quyết, Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân, cùng các đại biểu khách mời và các chuyên gia trong lĩnh vực quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường.

 Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định và, Đại sứ EU tại Việt Nam ông Julien Guerrier và ông Nguyễn Tuấn Khải, Phó Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam, Ông Nguyễn Hữu Quyết Viện trưởng Viện KHKTHN cùng các đại biểu cắt băng khánh thành mạng quan trắc cảnh báo sớm bức xạ.

Phát biểu tại buổi lễ, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định khẳng định, an toàn bức xạ và hạt nhân luôn là ưu tiên hàng đầu của Chính phủ Việt Nam trong quá trình phát triển và ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình. Theo Thứ trưởng, dự án EU-ASEANTOM có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ giúp Việt Nam tăng cường năng lực kỹ thuật trong giám sát và cảnh báo sớm phóng xạ môi trường, mà còn góp phần xây dựng một mạng lưới an ninh và an toàn hạt nhân vững chắc cho toàn khu vực Đông Nam Á.

Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định phát biểu tại lễ khánh thành

Sau quá trình triển khai tích cực với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan trong nước và chuyên gia quốc tế, Việt Nam đã hoàn thành toàn bộ các mục tiêu của dự án. Hệ thống bao gồm 41 trạm quan trắc phóng xạ môi trường trực tuyến, trong đó có 40 trạm MIRA đo suất liều gamma môi trường trên mặt đất được bố trí tại nhiều khu vực trọng điểm trên cả nước và 01 trạm SARA đo phổ gamma dưới nước đặt tại trạm Hải văn Hòn Dấu. Mạng lưới này cho phép theo dõi liên tục diễn biến phóng xạ môi trường, kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường và hỗ trợ cơ quan chức năng đưa ra các quyết định ứng phó nhanh chóng, chính xác khi xảy ra sự cố.

Thứ trưởng Lê Xuân Định cũng đánh giá cao sự phối hợp của Cục Khí tượng Thủy văn cùng các cơ quan liên quan trong việc hỗ trợ hạ tầng đặt trạm, đồng thời ghi nhận nỗ lực của các đơn vị thuộc Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam trong quá trình triển khai dự án.

Hệ thống hiện đại, kết nối dữ liệu khu vực và quốc tế

Trung tâm điều hành mạng lưới được đặt tại Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân (TP. Hà Nội), có khả năng tiếp nhận, lưu trữ, xử lý và hiển thị dữ liệu trực tuyến 24/7 từ toàn bộ các trạm quan trắc trên cả nước. Đặc biệt, dữ liệu của Việt Nam đã được kết nối với Trung tâm điều hành khu vực ASEAN-RDEP tại Bangkok (Thái Lan), đồng thời sẵn sàng chia sẻ với hệ thống của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA). Điều này giúp nâng cao năng lực cảnh báo sớm và phối hợp ứng phó các sự cố phóng xạ xuyên biên giới trong khu vực.

Trong bài phát biểu tại buổi lễ, PGS.TS Nguyễn Tuấn Khải – Phó Viện trưởng Viện Năng lượng nguyên tử Việt Nam – cho biết dự án được triển khai trong điều kiện gặp nhiều khó khăn do thời tiết khắc nghiệt, bão lũ tại miền Trung và những thách thức kỹ thuật trong lắp đặt thiết bị dưới nước. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ của Bộ Khoa học và Công nghệ, Phái đoàn EU tại Việt Nam cùng các đối tác quốc tế, toàn bộ hệ thống đã được hoàn thành đúng tiến độ và vận hành ổn định.

Theo PGS.TS Nguyễn Tuấn Khải, điểm quan trọng của dự án không chỉ nằm ở hệ thống thiết bị hiện đại mà còn ở việc đào tạo được đội ngũ cán bộ kỹ thuật Việt Nam đủ khả năng làm chủ công nghệ, vận hành và duy trì hệ thống một cách độc lập, bền vững. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước thúc đẩy nội địa hóa công nghệ quan trắc bức xạ môi trường trong tương lai, tiến tới xây dựng hệ thống giám sát hiện đại mang tính tự chủ cao, nội sinh trong kỷ nguyên vươn mình.

PGS.TS Nguyễn Tuấn Khải phát biểu tại lễ khánh thành

Ông cũng nhấn mạnh rằng việc Phó Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 710/QĐ-TTg ngày 23/04/2026 về thành lập Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho việc mở rộng, duy trì và phát triển hệ thống trong thời gian tới.

EU khẳng định cam kết đồng hành cùng Việt Nam

Đại sứ Liên minh châu Âu tại Việt Nam Julien Guerrier đánh giá cao vai trò của Việt Nam như một đối tác tin cậy và lâu dài của EU trong ASEAN. Theo Đại sứ, dự án EU-ASEANTOM thể hiện cam kết mạnh mẽ của EU trong việc hỗ trợ các quốc gia ASEAN tăng cường năng lực ứng phó với các nguy cơ hóa học, sinh học, phóng xạ và hạt nhân (CBRN).

Đại sứ EU Julien Guerrier phát biểu tại lế khánh thành

Ông nhấn mạnh hệ thống sẽ giúp theo dõi thường xuyên và phát hiện sớm các hiện tượng phóng xạ bất thường trong nước cũng như xuyên biên giới, từ đó nâng cao năng lực bảo vệ dân cư và bảo đảm an toàn hạt nhân cho toàn khu vực. Đại sứ Julien Guerrier cũng khẳng định EU sẽ tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong các chương trình phát triển nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ và áp dụng các tiêu chuẩn châu Âu trong các lĩnh vực năng lượng, khoa học – công nghệ và hạt nhân.

Theo Đại sứ, sự kiện lần này diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – EU vừa được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, mở ra nhiều cơ hội hợp tác sâu rộng hơn trong lĩnh vực đổi mới sáng tạo, chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững. Việc EU hỗ trợ Việt Nam xây dựng mạng quan trắc cảnh báo sớm bức xạ là minh chứng rõ nét cho tinh thần hợp tác cùng phát triển vì lợi ích của cộng đồng và khu vực và thế giới.

Khẳng định vị thế Việt Nam trong hợp tác an toàn hạt nhân khu vực

Trong bối cảnh các nguy cơ an ninh phi truyền thống, ô nhiễm môi trường và sự cố hạt nhân xuyên biên giới ngày càng được cộng đồng quốc tế quan tâm, việc Việt Nam chính thức đưa vào vận hành hệ thống quan trắc phóng xạ môi trường hiện đại, kết nối trực tiếp với mạng lưới ASEAN, thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam trong việc chủ động hội nhập, làm chủ công nghệ và tham gia sâu rộng vào các cơ chế hợp tác khu vực về an toàn bức xạ và hạt nhân.

Tại Trung tâm điều hành mạng lưới đặt tại Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân, TS. Nguyễn Hữu Quyết – Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân – đã trực tiếp giới thiệu với các đại biểu về năng lực vận hành của hệ thống, bao gồm khả năng thu nhận, lưu trữ, xử lý và hiển thị dữ liệu trực tuyến 24/7 từ toàn bộ các trạm quan trắc trên cả nước. Hệ thống được thiết kế nhằm bảo đảm phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường về phóng xạ môi trường, hỗ trợ cơ quan chức năng nhanh chóng đánh giá tình hình và đưa ra phương án ứng phó kịp thời khi xảy ra sự cố.

TS. Nguyễn Hữu Quyết, Viện trưởng Viện KH&KT hạt nhân, giới thiệu hoạt động của Trung tâm điều hành mạng lưới

Thăm quan và làm việc trực tiếp tại Trung tâm điều hành, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cùng các chuyên gia trong và ngoài nước đã trao đổi về khả năng kết nối dữ liệu khu vực, năng lực vận hành hệ thống cũng như định hướng phát triển mạng lưới trong tương lai.

Thứ trưởng Bộ KH&CN Lê Xuân Định và các chuyên gia trao đổi và chỉ đạo trực tiếp tại Trung tâm điều hành mạng lưới

Thứ trưởng Bộ KH&CN nhấn mạnh “Việc chính thức đưa mạng lưới này vào hoạt động sẽ giúp các cơ quan chức năng nhanh chóng đánh giá tình hình và tổ chức ứng phó hiệu quả nếu có sự cố xảy ra, qua đó bảo vệ an toàn cho người dân và môi trường”.

Việc đưa mạng lưới quan trắc EU-ASEANTOM vào vận hành không chỉ giúp Việt Nam nâng cao khả năng phát hiện sớm các sự cố phóng xạ xuyên biên giới mà còn tạo nền tảng dữ liệu quan trọng phục vụ công tác quản lý nhà nước về năng lượng nguyên tử, tiến tới tích hợp đồng bộ với Mạng lưới quan trắc và cảnh báo phóng xạ môi trường quốc gia trong thời gian tới. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa hạ tầng kỹ thuật, tăng cường năng lực giám sát môi trường và bảo đảm an ninh, an toàn hạt nhân quốc gia.

Trong bối cảnh thế giới ngày càng quan tâm tới an toàn hạt nhân, an ninh môi trường và phát triển năng lượng bền vững, mạng lưới quan trắc cảnh báo sớm bức xạ của Việt Nam sẽ đóng vai trò như một “lá chắn công nghệ” hiện đại, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, môi trường sinh thái và nâng cao uy tín, vị thế của Việt Nam trong cộng đồng khoa học – công nghệ quốc tế cũng như trong các cơ chế hợp tác an toàn hạt nhân của ASEAN và thế giới.

Viện Khoa học và Kỹ thuật hạt nhân